MOGEN WE OOK AF EN TOE MOE ZIJN?

Ruben Jacobs Vizier Blog Leave a Comment

Een paar weken geleden bezette een groepje UvA-studenten opnieuw (in maart dit jaar gebeurde dit voor het eerst) een leegstaand zaaltje op de Roeterseilandcampus. Met wat Perzische tapijten op de grond werd de ruimte getransformeerd tot een plek waar studenten (die daar behoefte aan hebben) konden bidden of mediteren. Het bestuur van de UvA had de eerste stilteruimte afgelopen half jaar oogluikend gedoogd, maar daar kwam deze zomer een eind aan. De meest recente stilteruimte werd echter vrijwel direct na opening gesloten. Volgens de UvA past een religieus getinte plek niet in een open seculiere instelling.

Nu zal ik niet nader ingaan op de morele aspecten omtrent de positie van religie in het academische milieu. Wat mij hier veeleer interesseert zijn de (mogelijk) niet-religieuze motieven voor het introduceren van een dergelijke plek. Het fenomeen van de stilteruimte is immers niet alleen het resultaat van een proces binnen de universiteit die steeds meer internationaliseert (en dus een grotere diversiteit een levensovertuigingen herbergt) maar tegelijkertijd ook een reactie op een prestatiesamenleving waarin vooral mentale moeheid een steeds centraler kenmerk lijkt te worden. En dat begint tegenwoordig steeds eerder. Begin dit jaar zond Nieuwsuur een reportage uit over de groeiende hoeveelheid burn-outs onder jongeren tussen de 20 en 30 jaar. Zo’n honderdduizend jongeren zouden momenteel thuis zitten met een burn-out.

“Overal om ons heen lijkt werk synoniem te zijn geworden aan leven,

en leven een kwestie van aan jezelf werken.”

Dit heeft vast meerdere oorzaken, zoals de bestaansonzekerheid die voortkomt uit de toenemende flexibilisering van de arbeidsmarkt en de groeiende prestatiedruk. Maar ook met de sterke koppeling tussen werk en identiteit, die in onze hedendaagse cultuur zo vanzelfsprekend is geworden. ‘Worden wie je bent’ luidt tegenwoordig de reclame slogan van Randstad Uitzendbureau. Een veelgehoorde levensopvatting die rechtstreeks uit de koker van Nietzsche komt. Of wat dacht je van ‘overtref jezelf’, het motto van de Hogeschool Rotterdam. Overal om ons heen lijkt werk synoniem te zijn geworden aan leven, en leven een kwestie van aan jezelf werken.

Zelf ben ik uiteraard ook onderdeel van die cultuur. Als hybride zzp’er (half in loondienst/half zzp’er) daag ik mijzelf voortdurend op om te (her)scheppen. Zelfs het schrijven van dit simpele stukje is het resultaat van een voortdurende worsteling tussen het verlangen naar authentieke zelfcreatie (ik wil originele stukken schrijven) en de behoefte tot zelfbegrenzing (ik wil er eigenlijk niet te veel van laten afhangen).

Hoe meer je zelfbeeld afhangt van je werk, des te kwetsbaarder en gevoeliger je bent voor mentale moeheid en uitputting. Gelukkig is moeheid is niet alleen maar kommer en kwel. In moeheid schuilt ook een emancipatoir potentieel. Wie last heeft van moeheid, is niet alleen uitgeput maar krijgt ook, als hij of zij daar oog voor heeft, de mogelijkheid tot gelatenheid en ontspanning. In Essay over de moeheid (1990) onderzoekt de Duitse schrijver Peter Handke zijn eigen moeheid. Hij komt tot de conclusie dat moeheid ook een verzoenende en inspirerende kracht in zich heeft. Een die een tussenruimte kan openen tussen het ‘ik’ en zijn eenpersoonsmoeheid, en de wereld. De moeheid van ‘meer van minder ik’ gaat voor Handke niet zozeer om wat je allemaal niet meer kunt, maar om wat je kunt laten.

“In moeheid schuilt ook een emancipatoir potentieel.”

Makkelijker gezegd dan gedaan. Iedereen weet hoe moeilijk het is om in verzet te gaan tegen jezelf, om je eigen verterende ambitie zo nu en dan een halt toe te roepen (al helemaal als je ‘eigen baas’ bent). Daar is de verinnerlijkte maatschappijdwang om ‘aan jezelf te werken’ vaak te sterk voor. De stilteruimte, als openbare en gemeenschappelijke rustruimte, is wat mij betreft dan ook een interessant gegeven. Niet alleen vanwege zijn symbolische kracht. Het legt niet alleen de verantwoordelijkheid voor zelfbegrenzing bij de individuele werker, en dus buiten de werksfeer (meditatiecentra/yogascholen etc.). Het creëert ook binnen de dagelijkse werksfeer een fysieke en mentale plek waarin moeheid aanwezig mag zijn. 

In een wereld waarin steeds meer mensen, zei het gedwongen of ongedwongen, een zelfstandig en flexibel werkbestaan leiden is het een uitdaging om deze gemeenschappelijke rustvoorzieningen opnieuw uit te vinden en te faciliteren, zonder dat dit meteen weer 80 euro per maand aan Yogalessen kost.

Meedenken en -praten over de moeheid die hoort bij het freelance-bestaan? Wees welkom bij De Ondraaglijke Lichtheid van het Creatief Ondernemen, onze interactieve middag + borrel op 1 december bij A Lab in Amsterdam. Schrijf je hier in.

Ruben JacobsMOGEN WE OOK AF EN TOE MOE ZIJN?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *