GRUNBERGS EXPERIMENT

Lotte Hemme Vizier Blog Leave a Comment

Door: Lotte Hemme

Schrik niet, het is Arnon Grunberg maar, die al schrijvende bezig is zijn hersenactiviteit te meten. Niet wegens enige twijfel over zijn capaciteit, maar om te benadrukken dat het raadsel wat kunst met ons doet nog springlevend is. In een later stadium worden zijn lezers het proefkonijn om te achterhalen wat het lezen van een Grunberg-boek neurologisch teweegbrengt.

Heel vreemd is Grunbergs actie niet. Meten is weten, en dat geldt al helemaal voor culturele consumptie en het meten van de prestaties van culturele organisaties. De waarden van kunst en cultuur wordt voornamelijk in cijfers uitgedrukt, waardoor het steeds lastiger wordt om het al moeilijke (intrinsieke) effect van kunst aan een ander over te brengen. Als gevolg van het kwantitatieve karakter van kunst en cultuurbeleving is dus goede vriend ‘De Wetenschap’ een “nieuwe” bondgenoot in het meten van het andere uiterste: wat doet kunst fysiologisch met ons?

Niet heel lang na het lezen van Grunbergs plannen, was ik op de 21ste ENCATC conferentie. Onderzoeker Ion Gil Fuentetaja maakte daar de volgende sprong: cultuur is essentieel voor menselijk geluk en om geluk te meten moet je de cognitieve tussenstop omzeilen en direct naar de primaire reactie. Deze reactie betreft de mate van arousol, dominance and pleasure, en lees je af aan het meten van de hartslag en huidvochtigheid. Het meetinstrument dat hij daarvoor gebruikte lijkt het meest op een setje handboeien, wat tevens data doorstuurt over waar jij je bevindt, zodat de onderzoeker weet van wat je precies opgewonden werd. Handig voor tijdens festivals (en andere onderzoeken?), maar volgens Ion Gil zou het in principe in de breedte ingezet moeten worden om eindelijk eens gefundeerd te kunnen discussiëren over wat kunst met ons doet. Daar werd aan toegevoegd dat financiering of ondersteuning hier ook op gebaseerd zou kunnen worden.

Goed idee? Dat laatste sowieso niet, maar er zijn ook positieve kanten aan. Ja en nee dus. Ja, omdat de emotionele dimensie, de beleving van de gebruiker, zeer bepalend moet zijn in het evalueren van kunst en cultuur (ik houd het even breed). Daarnaast zou het voor het discours interessant zijn om het cognitieve aspect eens te kunnen omzeilen. Stel je voor, je loopt met je enquete af op iemand die naar een Malevich staat te turen. Hoeveel van de ondervraagden zou, indien dat het geval is, eerlijk toegeven er geen bal van te snappen? Dat principe geldt ook voor willingness to pay onderzoeken. Die gaan een stuk sneller als je een respondent aan een leugentest kan onderwerpen. Een gek idee natuurlijk, maar toch.

Het volgende positieve is dat iemand zich waagt aan het onderwerp van beleving en ervaring, waar we gretig mee strooien, maar waar we qua meetinstrumentaria hopeloos verloren zijn. Nadeel van deze methode is dat het alleen de actieve gebruikers neemt en dat je cultuur alleen op dat moment kan beleven. Er wordt geen rekening gehouden met een vertraagd effect. Zo heb ik menig cultuur gesnoven waar ik pas later waardering voor vond. Films die mij op het moment suprême niet zo beroerde, maar toch de dagen erna geregeld door mijn hoofd schoten en ter sprake kwam.

Uiteraard zijn er heel veel meer kanttekeningen te plaatsen, maar het staat feitelijk nog in de kinderschoenen en het het lijkt mij een slecht idee de neurologen nu al aan de kant te zetten. Laten wij deze heren dus kritisch volgen. Echter, voor degene die een stap terug willen nemen in het proberen te verwoorden wat kunst met je doet, raad ik Freud’s verhandeling aan over de Mozes van Michelangelo. Freud, die zichzelf merkwaardig genoeg een “leek” en “niet belezen genoeg” vindt, zet prachtig uiteen op welke manier Mozes door een verscheidenheid aan kunsthistorici geïnterpreteerd wordt. En, niet onbelangrijk, wat het beeld met hem doet en waarom.

Daarnaast is het lezen van Freud echt vele malen opwindender dan een hersenscan.

© SABESTIANO TOMADA (image)

Title

Lotte HemmeGRUNBERGS EXPERIMENT

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *