HET CREATIEF TEVEEL

Ruben Jacobs Vizier Blog 1 Comment

Door: Ruben Jacobs

Het woord ‘creativiteit’ is tegenwoordig overal. Creatieve Industrie, creatief leiderschap, creatief ondernemen, creatief vermogen, creatieve therapie, creatieve oplossingen, creatieve klasse, enzovoort. Het woord ‘creativiteit’ heeft sinds de crisis een nieuw niveau van populariteit bereikt. Waar je ook kijkt, in bijna alle aspecten van het menselijke leven wordt een beroep gedaan op creativiteit. Het lijkt hét nieuwe dwingende culturele imperatief te worden van onze tijd: gij zult creatief zijn! Zo niet, dan liever niet zeuren.

Het zit mij al tijden niet lekker, die obsessie voor creativiteit. Het is in eerste instantie de sterke drang tot eenvormigheid rond dit thema dat mij ergert. Het lijkt erop dat bijna iedereen creatief wil zijn en zich (letterlijk) aan elkaars creativiteit wil spiegelen. Weinig mensen weerstaan de verleiding om zich niet door een dergelijk oproep te laten meeslepen. En dat is natuurlijk wel een beetje begrijpelijk. Wie wil er immers niet creatief zijn?

Toch is die opgeklopte positiviteit rondom het begrip creativiteit wat mij betreft enigszins misleidend. Het doet mij denken aan het ‘double-bind dilemma’ in de menselijke communicatie; een paradoxale situatie waarin een individu (of groep) twee tegenstrijdige boodschappen krijgt, waarbij de ene boodschap de andere boodschap ontkent. Ik geef u een voorbeeld: als iemand mij opdraagt om ‘spontaan te zijn’ en ik daar probeer gehoor aan te geven is dat tegenstrijdig met de opdracht om spontaan te zijn. Het aspect van de ‘dubbele binding’ zit ‘m daarbij in het feit dat ik de opdracht om ‘spontaan te zijn’ onmogelijk kan negeren, maar ook geen commentaar kan geven op de tegenstrijdigheid ervan. De meeste mensen zijn zich van een dergelijk mechanisme niet bewust, omdat het inzicht in de bredere context (of precieze aard) van de paradoxale situatie ontbreekt.

Ditzelfde principe lijkt te bestaan bij de oproep om ‘creatief te zijn’. Hoe meer het wordt geroepen, hoe moeilijker het lijkt te worden om daadwerkelijk creatief te handelen. De taal maakt het als het ware bijna onmogelijk. ‘Creatief zijn’ is een doel op zich geworden. De filosoof Kees Vuyk schreef ooit een boek Het menselijk teveel (2002) waarin hij uitgebreid ingaat op de meest prangende vraag van onze moderne tijd: ‘Wat moet ik doen?’. Hij ging daarbij uit van de basisgedachte dat de moderne menselijke conditie niet gekenmerkt wordt door een tekort, maar door een teveel. Met andere woorden: er zijn simpelweg gewoon teveel keuzes in het leven, met verlamming als gevolg. Ik zou in navolging van Vuyk graag een boek willen schrijven over het creatief teveel met de volgende centrale vraag:

Wordt ons menselijk vermogen tot creativiteit juist niet minder als de alledaagse taal het ons voortdurend beveelt te zijn?

Ik hoor graag uw mening.

Title

Ruben JacobsHET CREATIEF TEVEEL

Comments 1

  1. Petra

    Interessant essay in deze context is:
    Gielen, P. (2013). Creativiteit en andere fundamentalismen. Amsterdam: Mondriaanfonds.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *