DE CREATIEVE GENIE?

Claartje Rasterhoff Vizier Blog Leave a Comment

De meeste mensen zullen de posters van genieën op slaapkamers en kantoormuren wel kennen. Een foto van Einstein met uitgestoken tong, een reproductie van Van Gogh met waanzinnige ogen, of het beeld van Beethoven met zijn wilde haren. In The Divine Fury. A history of genius beschrijft historicus Darron McMahon, (Basic Books 2013) de ontwikkeling van het concept ‘genie’ gedurende de laatste twintig eeuwen. Vanaf de klassieke oudheid, via de Renaissance en de Romantiek, tot en met onze huidige creativiteitscult, laat hij zien hoe maatschappelijke verandering gepaard ging met veranderende interpretaties van uitzonderlijke menselijke prestaties op het gebied van wetenschap en kunsten. McMahon beschrijft ook hoe sterk de begrippen genie en genialiteit aan inflatie onderhevig zijn geweest sinds de Tweede Wereldoorlog.

In de laatste zestig jaar zijn creatieve en intellectuele uitspattingen in een ander licht komen te staan. In plaats van goddelijke imitatoren of eenzame uitzonderingen, zijn kunstenaars en intellectuelen nu schakeltjes in een groter geheel. creativiteit huist in het collectief, via teams, clusters of broedplaatsen, zo is het idee. Daarbij is genialiteit niet meer voorbehouden aan intellectuelen of kunstenaars en kunnen ook sporters, acteurs en ondernemers geniaal worden genoemd. En als Apple producten even niet meewerken, kun je zelfs terecht bij de Genius Bar. Sterker nog, genialiteit huist in iedereen. En wie even niet meer weet waar zijn of haar genialiteit verborgen is kan zich verheugen op boekenkasten vol zelfhulpboeken met titels als The genius in all of us. Nu genialiteit niet meer schaars is, maar in het slechtste geval alleen onontdekt, hoeven de breinen van grote mannen niet meer op sterk water worden gezet en hoeven de Oscar Wilde’s deze tijd hun ‘genius’ niet meer aan te geven bij de douane.

Hoewel McMahon aangeeft dat het vereren van ‘geniale’ individuen gedateerd en zelfs gevaarlijk is gebleken (zoals bij despoten als Napoleon en Hitler), verzucht hij aan het eind van zijn boek dat het ook wel zonde is, het ter grave dragen van het genie. Over wie moeten we ons nu verwonderen? Wat gaat ons begrip nog te boven? Dit persoonlijke sentiment is wel te begrijpen, ik word ook niet geïnspireerd door posters van netwerkanalyses of broedplaatsen, maar het gaat ook voorbij aan interessante vragen voor onderzoekers. Wat zegt het over onze samenleving dat genialiteit is gedemocratiseerd? Als de genialiteitscultus is vervangen door een collectieve creativiteitscultus, wie plukt hier dan de vruchten van? En als het inderdaad zo is dat we op een plek en in een tijd leven waar steeds meer mensen, organisaties en steden kansen hebben gekregen om hun creatief of intellectueel potentieel aan te spreken, hoe komt het dan dat sommige van hen beter in staat zijn dit ten gelde te maken dan andere? Zijn mensen als Steve Jobs of Mark Zuckerberg niet gewoon de genieën van onze tijd?

Title

 

Claartje RasterhoffDE CREATIEVE GENIE?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *